Koppel alimentatie aan omgang

De stem

26/11/2005

Een aantal gescheiden vaders probeert de kinderalimentatie te ontlopen. In verreweg de meeste gevallen lukt dat niet. Wat wél lukt, is dat bijna de helft van de moeders verhindert dat vaders serieus contact hebben met hun kinderen, omdat moeders omgangsregelingen straffeloos negeren. Volgens het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) voldoet bijna 70 procent van de gescheiden vaders niet aan de door de rechter opgelegde kinderalimentatie. Ongeveer 55 procent van deze vaders betaalt alsnog na aanmaning door het LBIO. Bij de andere 45 procent wordt beslag gelegd, vermeerderd met tien procent boete. Van deze laatste categorie is dan 20 procent onoplosbaar, meestal omdat vaders niet kunnen betalen, door bijvoorbeeld een faillissement of schulden, opgelopen in de kostenverslindende juridische procedures om contact met hun kinderen te krijgen.

Direct verband

Het beeld van de vader die niet wil betalen omdat zijn kinderen hem niet interesseren klopt niet. Talloos zijn de procedures die gevoerd worden om een door de moeder gefrustreerde omgangsregeling alsnog op gang te krijgen. Er is een direct verband tussen het toegang krijgen tot de kinderen en het betalen van kinderalimentatie. Een vader die contact heeft met zijn kinderen zal daar geld aan willen besteden (als hij dat kan). Maar in weerwil van alle mooie verhalen over gedeeld ouderschap is een scheiding in essentie een mededeling van moeder: ik wil de kinderen voor mezelf alleen, niks gedeeld ouderschap. De vader wordt uit het leven van de kinderen verbannen. Niet zelden worden zelfs de achternamen van kinderen veranderd om de allerlaatste herinnering aan vader uit te wissen. En dan zou hij toch nog moeten betalen? Het rechtssysteem (de rechters) dat deze kinderdiefstal mogelijk maakt vanuit het vooroordeel dat die man wel weer over de schreef zal zijn gegaan, is samen met de vrouw verantwoordelijk voor deze puinhoop. Het beeld van de vader die na scheiding genoeg geld zou hebben om de bloemetjes buiten te zetten klopt ook heel vaak niet. Het is simpel: je hebt een gezin met doorgaans anderhalf inkomen. Als dat gezin wordt opgebroken en vervolgens in twee huizen gaat leven dan wordt dus iedereen armer. De maatschappij oefent druk uit op de vaders om ook na een scheiding contact met hun kinderen te onderhouden en heel veel vaders proberen dat. Een van de manieren waarop ze dat doen is door er voor te zorgen dat in het huis van de vader ook een eigen kamer voor de kinderen is, kleding en andere attributen. Voor een kind dat je, in het beste geval, minder dan 20 procent van de tijd ziet, moet je toch een 100 procent kamer hebben. Uit Noors en Australisch onderzoek blijkt dat een vader met een omgangsregeling een vergelijkbaar uitgavenpatroon heeft als de moeder waar de kinderen wonen. Weliswaar kosten de kinderen bij moeder meer aan voedsel, maar vader moet vaak veel meer reiskosten maken voor de omgang en andere kosten om het contact niet te laten verwateren. Daarom wordt in Australië en Noorwegen gesproken over inkomenssteun aan gescheiden vaders. Dat is niet zo'n goed idee, beter is een halt toe te roepen aan de scheidingscultuur. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat vrouwen met hun kinderen na een scheiding financieel in een gat vallen en mannen niet. Maar het CBS klasseert de alleenstaande verzorgende moeder met kind als gezin en de vader met een omgangsregeling als alleenstaande. Als je de omgangsvaders ook als gezin meetelt – dat bedoelt men toch met gedeeld ouderschap? – worden de uitkomsten volstrekt anders.

Het beeld van de vader die zijn kinderen in de steek laat, klopt helemaal niet. Circa 80 procent van de scheidingen wordt begonnen door moeder. Huiselijk geweld, overspel en drankmisbruik spelen daarbij een ondergeschikte rol. Er wordt vaak gezegd dat vooral de vrouwen de kwaliteit van het huwelijk in de gaten houden en er dus een eind aan maken als die kwaliteit tegen gaat vallen. Beter kun je zeggen: moeders kunnen het zich permitteren om aan kwaliteit zoveel waarde te hechten en eventueel het initiatief te nemen tot een scheiding, omdat ze zeker weten dat ze de allergrootste ‘opbrengst’ van het huwelijk, de kinderen, toch altijd bij zich zullen houden. Vaders weten dat ze daar niet op hoeven te rekenen, dus die kijken wel uit met het aanvragen van een scheiding. Uit een analyse van ruim 40.000 scheidingen door professor dr. Margaret Brinig van de Universiteit van Iowa kwam naar voren dat degene die weet dat zij (heel soms: hij) de kinderen na de scheiding wel zal behouden, ook degene is die het initiatief neemt tot de scheiding.

Per jaar vinden bijna 110.000 scheidingen plaats, waar zo'n 60.000 kinderen bij zijn betrokken. Duizenden vaders die van de ene op de andere dag verlaten zijn door hun vrouw, hun kinderen kwijtraakten en vervolgens een kostenverslindende en respect vernietigende juridische procedure startten om die kinderen weer te zien, vervolgens daardoor zo in de versukkeling raakten dat ze hun baan verloren en in de WAO terecht kwamen. Op zo'n uitkering wordt dan vervolgens beslag gelegd met een boete.

Belang kind

Veel mensen, politici inbegrepen, vinden het niet in het belang van het kind als vader de alimentatiebetaling staakt. Maar is een (lichtvaardige) scheiding in het belang van het kind? Is het wel in het belang van het kind als vader zijn kind niet (nooit) meer ziet na een onvermijdelijke scheiding? Slechts 10 procent van de kinderen is na scheiding even gelukkig als ervoor.

In de economie geldt: aanbod schept vraag. In de psychologie geldt hetzelfde: hoe meer een bepaald gedrag wordt aanvaard en hoe meer situaties of middelen beschikbaar zijn om dat gedrag te vertonen, hoe vaker het gedrag ook wordt vertoond. Deze theorie geldt niet alleen bij scheiding, maar ook bij bijvoorbeeld gedragingen met betrekking tot drank- en drugsmisbruik, geweld, seksualiteit, ongezonde voeding, enzovoort. Een voorbeeld is bijna de halvering van gokverslaafden in enkele jaren. Die is voornamelijk toe te schrijven aan het weren van speelautomaten in snackbars, kantines, enzovoort. De alimentatieproblematiek moet aan de omgangsproblematiek worden gekoppeld. Als de moeders van scheidingskinderen financieel geraakt worden in de gevallen dat de vader wordt uitgesloten, zal dat voor verreweg de meeste kinderen een oplossing zijn: contact met beide ouders. Een gelijkwaardige positie van moeders en vaders na de scheiding zal het aantal scheidingen verminderen.

Theo Richel is wetenschapsjournalist en Wim Orbons is publicist.