Het lijkt een vergissing van de psychiater in kwestie. Nochtans hebben psychiaters, zeker in grote steden, ervaring te over als het gaat om dergelijke onderzoeken, die kunnen leiden tot gedwongen opname. ,,Wij moeten daar minstens dagelijks om vragen'', zegt de Gentse parketwoordvoerster Nicole De Rouck. Haar Brusselse collega heeft het zelfs over zo'n vijftien onderzoeken per dag.

Drie criteria

Forensisch psychiater Rudy Verelst (KU Leuven) doet geregeld dergelijke onderzoeken. ,,Vooraleer je mensen tegen hun wil kan opnemen, moet er aan drie criteria zijn voldaan. Ten eerste moet je een geestesziekte vaststellen, ten tweede moet de persoon in kwestie een gevaar zijn voor zichzelf of zijn omgeving en ten derde moet de persoon weigeren om vrijwillig geholpen te worden.'' De psychiater in het UZ stelde zaterdag bij Annick De Gucht géén geestesziekte vast, zegt parketwoordvoerster Nicole De Rouck. Bovendien zou de vrouw ook gezegd hebben zich te willen laten helpen.

Of de psychiater in kwestie echt in de fout is gegaan, willen haar collega's niet zeggen. ,,Het is ook complex'', zegt Roger Deberdt. ,,Zo is het begrip geestesziekte nauwelijks gedefinieerd - na een aantal uitspraken van het Hof van cassatie kennen we alleen een aantal zaken die er niét onder vallen, zoals alcoholisme of drugsgebruik. Toch ben ik er zelf voorstander van om zeker geen risico te nemen en de factor gevaar zwaar door te laten wegen. In eerste instantie geef je immers maar advies voor een gedwongen opname van maximum tien dagen, da's toch niet zo'n drama.''

Ook Rudy Verelst vindt dat er wat te zeggen is voor die aanpak. ,,Het gaat hier immers nog maar om een eerste stap in een procedure - die weliswaar kan leiden tot een langere gedwongen opname.'' Precies dat laatste argument is voor Chris Baeken van het AZ van de VUB in Jette een reden om toch zeer voorzichtig te zijn. ,,Op den duur zou je aan iedereen gaan twijfelen, en dat eerste onderzoek is toch de opstap naar een gedwongen opname van 40 dagen. Mensen tegen hun wil van hun vrijheid beroven, is een ingrijpende beslissing. Ik blijf een absoluut voorstander van een vrij strenge toepassing van de regels: je gaat alleen over tot gedwongen opname als aan alle criteria is voldaan.''

2.300 gedwongen opnames per jaar

Vroeger kon de burgemeester mensen laten colloqueren, nu spelen vooral parket en vrederechter een grote rol in de gedwongen opnames in instellingen. Dat gebeurt nog vrij vaak, meer dan 2.300 keer per jaar in Vlaanderen alleen al. In meer dan driekwart van de gevallen wordt er een spoedprocedure in gang gezet door het parket. Dat is ook wat gebeurde in het geval van Annick De Gucht. Het parket vroeg een psychiater om advies over gedwongen opname. Was dat advies positief geweest, dan zou De Gucht door de procureur des Konings voor maximum tien dagen in een instelling zijn geplaatst voor observatie. Tijdens die tien dagen komt er een vrederechter die, na overleg met de staf van de instelling, beslist of het nodig is om de opname te verlengen tot maximum 40 dagen. Als dan blijkt dat het nodig is de patiënt nog langer op te nemen - een verlenging tot maximaal twee jaar is mogelijk - wordt die patiënt meestal wel doorverwezen naar gespecialiseerde psychiatrische inrichtingen. Voor zowat vijftien procent van de patiënten blijft het bij de observatieperiode van tien dagen, bijna de helft mag na 40 dagen weer naar huis.