De roze baby's komen

Nederland wordt overspoeld door een roze geboortegolf. Na de babyboom onder de lesbo’s zetten nu ook homo's de eerste voorzichtige stappen naar het vaderschap. Voor niet-hetero's is het krijgen van kinderen wel een langzame weg vol hindernissen. 'Het gevoel als je je kind voor het eerst in je armen houdt, dat is zo uniek.'

Marlies Rijnders is samen met partner Betty de Vries moeder van drie kinderen: ‘Ik weet nog goed dat ik thuiskwam met zo’n enorme tank met stikstof waarin de drie buisjes sperma zaten’. Ze kozen ervoor om thuis te insemineren. ‘Er waren toen heterovriendinnen over de vloer en die riepen allemaal: zoveel zaad willen wij ook’, lacht Rijnders.

Veel veranderd

Vergeleken met tien jaar geleden is er onder homo’s en lesbo’s veel veranderd. Waar je vroeger heel wat drempels over moest als je geen hetero was, zijn er nu veel ‘roze’ stellen met kinderen. Naar schatting groeien 25.000 kinderen op in een gezin met twee vaders of twee moeders. Onder lesbo’s is er zelfs sprake van een ware babyboom, bevestigt Henny Bos die aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek doet naar lesbisch ouderschap. ‘Het is een optelsom van homo-emancipatie, nieuwe medische technieken en het besef dat lesbisch zijn niet meer betekent dat je geen kinderen kunt krijgen.’ Bos schat dat 15 procent van de lesbostellen kinderen heeft. Ook Rita Buiting, auteur van het onlangs verschenen boek Roze Oudersspreekt van een ware babyboom. ‘Vroeger kon je als lesbo het hoofdstuk kinderen wel sluiten, dat is nu niet meer zo. De jongere generatie gaat veel eerder aan de slag met hun kinderwens.’

Dat lesbo’s massaal aan de kinderen gaan, merkt Baukje ook in haar eigen vriendenkring. Zelf is ze getrouwd met Cristina en zijn ze moeder van twee kids. ‘Voor lesbische stellen die iets jonger zijn dan wij is het krijgen van kinderen heel vanzelfsprekend. Tien jaar geleden moest je toch wel eerst nog wat maatschappelijke drempels over.’ Die drempels lijken nu verdwenen. ‘Er zijn nu heel duidelijk twee kampen, lesbo’s met en lesbo’s zonder kinderen. Andere lesbostellen proberen je er ook heel erg van te overtuigen hoe leuk het is om kinderen te hebben. Het is zeker leuk ja, maar ook een hell of a job, dat wordt vaak even achterwege gelaten. Heel veel lesbo’s worden door anderen over de streep getrokken, er is nu echt sprake van een roze wolk.’ Cijfers over het exacte aantal lesbo’s en homo’s met kinderen zijn er niet, zegt Bos. ‘Het CBS houdt wel bij hoeveel kinderen er geboren worden, maar niet in wat voor soort gezinnen.’

Meer homo's willen vader worden

Na de lesbo’s beginnen ook homo’s toe te geven aan hun vaderlijke gevoelens. ‘Iedereen ziet dat het kan, mannen komen nu ook langzaam op de proppen met hun kinderwens,’ zegt Caspar Signet, zelf co-ouder van drie kinderen. En voor het eerst zijn er ook homostellen die adopteren. ‘Je ziet dat nu Paul de Leeuw twee kinderen heeft geadopteerd ook de ogen van andere homo’s opengaan.’

Mogelijk is het misschien wel, makkelijk zeker nog niet. Het duurt vaak jaren voor homo’s een geschikte draagmoeder of co-ouder hebben gevonden. Adoptie is nog lastiger, per jaar worden er in Nederland slechts vijftig kinderen ter adoptie afgestaan en daarbij gaat de voorkeur meestal uit naar een heterogezin. Adopteren uit het buitenland is, op de Verenigde Staten na, zo goed als onmogelijk. De meeste landen willen geen kinderen afstaan aan homoparen.

Roze ouderschap

Minne Fekkes en zijn partner verhuisden naar Amerika om hun kinderwens in vervulling te laten gaan. Twee dochters hebben ze, Sarah en Esther. ‘Het was een heel lange weg’, zegt Fekkes.

‘Mijn partner komt uit de Verenigde Staten, dus we zijn gewoon naar Amerika verhuisd om er te kunnen adopteren.’ Dat gaat volgens hem wat makkelijker dan vanuit Nederland. ‘In de meeste staten is het voor homo’s toegestaan om te adopteren.

Fekkes en zijn partner kozen voor open adoptie, wat betekent dat je moet worden gekozen door de biologische ouder. ‘Je moet dus net zo lang wachten tot er een moeder is die haar kind wil afstaan aan twee mannen, dat kan wel even duren’. In hun geval voor dochter Sarah anderhalf en voor dochter Esther twee jaar. ‘Nadeel is ook dat je nooit weet wanneer het bewuste telefoontje komt. Vaak vlak voordat de baby geboren wordt en dan is er nog maar weinig tijd om je voor te bereiden op het ouderschap.’

Een van de voordelen van adoptie in de VS is dat sommige werkgevers meebetalen in de vorm van adoptieassistentie, in Fekkes’ geval de helft van de kosten. ‘De andere helft krijg je van de belasting terug.’ Adoptie vanuit Nederland duurt langer en is veel duurder, Fekkes schat de kosten tussen de 15.000 en 30.000 dollar.

Wegwijs via Roze Ouders

Voor lesbo’s en homo’s met een kinderwens komt er heel wat bij kijken voordat ze een kind in hun armen kunnen houden. En ook dan blijft het nog een heel geregel. Om de aanstaande ouders wegwijs te maken verscheen deze maand het boek Roze Ouders van Mariëtte Hermans en Rita Buiting, zelf lesbo-moeder. ‘Mensen zijn heel erg op zoek naar richtlijnen en ervaringen van anderen, er is namelijk geen blauwdruk voor homoseksueel ouderschap.’ Vooral de juridische procedures zijn ingewikkeld en complex en duren vaak jaren. Alles wat geregeld moet worden is gericht op heterostellen. Er mogen maar twee mensen de juridische ouder van het kind zijn. Het kan dus voorkomen dat de biologische moeder en haar vrouw de juridische ouders van het kind zijn en de biologische vader,de donor, geen rechten heeft. In gevallen waarin een homo- en een lesbostel samen een kind hebben wordt het helemaal ingewikkeld. Maar ook als twee lesbo’s een kind krijgen betekent het niet automatisch dat het erfrecht van de kinderen geregeld is. Daarvoor moeten de kinderen eerst geadopteerd worden door de niet-biologische moeder.

Struikelblokken

Behalve de juridische procedures zijn er meer struikelblokken. Zoals het vinden van een donor, co-ouders of draagmoeder. ‘Er is inderdaad helemaal niks natuurlijks meer aan’, zegt Baukje (38), getrouwd met Cristina en samen moeder van twee kinderen. ‘Je moet toch allerlei kunstgrepen uithalen. Je kunt niet stoppen met de pil en hopen dat het gebeurt, zoals bij heterostellen.’

‘Bij ons moet het allemaal zo bewust’, vindt ook Dennis (36). Al vijf jaar lang is hij op zoek naar een co-moeder. ‘Ik wilde al kinderen voordat ik wist dat ik op mannen viel’, zegt Dennis, die graag vader op afstand zou willen worden. ‘Vijf jaar geleden ben ik actief begonnen met zoeken. Eerst heb ik het wat rondgestrooid in mijn vriendenkring, die kenden dan weer mensen die een donor zochten. Maar dat liep op niets uit en uiteindelijk ben ik op de website van kidkids gaan zoeken. In eerste instantie was ik op zoek naar lesbostellen, zij kunnen de basis van het gezin vormen en ik de leuke vader voor af en toe. Ik denk zelf aan een weekend in de drie weken, de feestdagen en af en toe nog een dag.’

Vruchteloze zoektocht

Ondanks zijn grote kinderwens heeft zijn vijf jaar durende zoektocht weinig opgeleverd. ‘In eerste instantie begint het contact via de mail. Na een poosje ga je elkaar dan ontmoeten.’ Van wezenlijk belang is de klik. ‘Je moet toch een beetje dezelfde afkomst hebben, hetzelfde over de wereld denken. Ik ga in die ontmoetingen altijd heel erg op mijn intuïtie af.’ Na een paar jaar was er nog niks bereikt. ‘Toen heb ik het hoofdstuk kinderen heel bewust afgesloten. Ik heb altijd het vaderschap geambieerd en dat ging opeens niet meer door. Daar moest ik echt om rouwen. Dan ga je ineens overal papa’s zien. ‘Dat zal ik dus nooit meer worden’, dacht ik. Ik zal nooit iemand zien opgroeien, nooit opa worden. Ik wil heel graag een kind van mezelf, het lijkt me vreselijk fascinerend om iemand te zien opgroeien die uit jou ontstaan is.’

In september speelde Dennis in een nieuwe voorstelling, waarin hij leuk contact had met een lesbische tegenspeelster die op zoek bleek naar een donor. Ze zijn nu een half jaar verder en binnenkort gaan ze met z’n vieren eten, de actrice en haar vriendin en Dennis en zijn vriend. ‘Dit is voor mijn gevoel wel de laatste kans’, denkt Dennis.

Voor lesbo’s is het makkelijker om hun kinderwens te vervullen dan voor homo’s. Immers, ze kunnen met behulp van een donor zelf kinderen baren. Soms wordt de donor gezocht in de eigen familie- of vriendenkring of via oproepjes op websites als meerdangewenst.nl. Tot 2004 bestond er ook de mogelijkheid om te kiezen voor een anonieme donor via de spermabank. Vier jaar geleden is de wetgeving veranderd en bestaat de anonieme donor niet meer. Voor-taan kunnen alle kinderen geboren via donorzaad vanaf hun zestiende de gegevens van hun biologische vader opvragen. Het resultaat? Een grote afname van het aantal donoren waardoor er nu wachtlijsten van twee tot drie jaar zijn’, weet Buiting.

Donor in naaste familie

Baukje en Cristina zochten hun donor bewust in de naaste familie. Cristina’s broer was de donor. ‘De kinderen lijken verschrikkelijk op hem en mijn vrouw’, zegt Baukje. ‘Veel mensen denken ook dat de kinderen van haar zijn.’ Ook bij Baukje en Cristina is het juridische proces nog niet rond. ‘We zijn getrouwd en de kinderen zijn binnen het huwelijk geboren. Daar valt alles onder behalve het erfrecht, we moeten het onderling adopteren dus nog regelen. We hebben er overigens bewust voor gekozen om de donor, Cristina’s broer, geen juridisch ouder te maken. De kinderen horen echt bij ons, hij was meer een suikeroom.’ Baukje spreekt in de verleden tijd omdat Cristina’s broer nog niet zo lang geleden is overleden. ‘Je kunt niet het hele leven voorspellen. Het mooie is wel dat we nu een erfenis van hem hebben.’

Hoewel nieuwe gezinsvormen steeds normaler worden, zijn er nog veel mensen die het vreemd vinden, die ‘roze’ ouders. Men vindt het ‘zielig’ voor het kind. Toch hebben meerdere onderzoeken uitgewezen dat kinderen die opgroeien in homoseksuele gezinnen daar geen nadelige gevolgen van ondervinden. ‘Dat je dat een kind kunt aandoen’, zegt men wel eens tegen Dennis. ‘Dat vind ik zo erg, ik denk vanuit liefde, niet vanuit egoïsme. Ik wil de lusten maar ook de lasten dragen, zoals financieel voor het kind zorgen.’

Michiel (31) werd opgevoed door twee moeders. ‘Toen ik zes was is mijn moeder gescheiden en gaan samenwonen met een vrouw. Voor mij was dat heel vanzelfsprekend. Mijn moeder kwam op een gegeven moment met een vriendin thuis, het eerste dat ik me ervan kan herinneren is dat ze twee ontzettend leuke honden had. Toen had ze me meteen voor zich gewonnen.’ Zijn vader zag hij eens per week.

Mama's-kindje

Of hij anders is dan jongens die door een vader en een moeder zijn opgevoed? ‘Ik ben wel een mama’s-kindje. Ik ben ooit bij een psycholoog geweest en die zei iets dat wel indruk op me maakte, namelijk dat een vrouw je in je eigen gevoelswereld plaatst en dat een vader je in de ‘echte’ wereld zet. Ik ben natuurlijk wel opgevoed met allemaal vrouwen om me heen, mijn moeders hadden ook weer vriendinnen, het was echt een lesbisch kliekje. Ik denk dat ik daardoor toch meer introspectie heb, meer aan zelfreflectie doe.’ Of er ook nadelen zijn? ‘Ik had wel het gevoel dat ik me tegenover mijn moeders altijd een beetje moest inhouden, ik kon niet lekker knallen, niet grenzeloos knokken.’

Voor homo’s en lesbo’s die kinderen willen, heeft Baukje nog wel wat tips. ‘Begin op tijd, nog eerder dan je wilt, dat klinkt heel raar, maar er gaat zoveel tijd in zitten. Bij ons heeft het bijvoorbeeld drie jaar geduurd om zwanger te worden. Maar ook voor je probeert zwanger te worden moeten er al allerlei maatregelen genomen worden.’ Maar al dat geregel is het volgens Fekkes meer dan waard. ‘Van tevoren kun je er van alles over bedenken, maar het gevoel als je je kind voor het eerst in je armen houdt, dat is zo uniek.’

Co-ouderschap

Caspar Signet (44) heeft samen met zijn man het co-ouderschap over drie kinderen die hij deelt met twee lesbomoeders. De kinderen wonen bij de mama’s en zijn af en toe bij de twee papa’s.

‘Acht jaar geleden reageerden we op een advertentie waarin een lesbisch stel op zoek was naar een donor. We hebben toen een gesprek gehad en dat klikte heel goed.’ Een jaar lang trokken ze samen op. ‘Je gaat toch met elkaar iets aan voor het leven.’ Na dat jaar gingen ze over op het ‘praktische’ gedeelte. ‘De inseminaties gebeurden gewoon thuis. Meestal als wij het spuitje hadden gevuld, gingen we weer naar huis’, vertelt Signet. Uiteindelijk kregen ze samen drie kinderen. Wie precies wie heeft verwekt, vindt Signet niet relevant voor de buitenwereld. ‘Mensen willen toch altijd de échte vader kunnen aanwijzen, dat is heel frustrerend. We voelen ons, en zijn ook, alle vier ouder. De familie weet hoe het zit en alle drie de kinderen voelen voor ons even écht.

Woensdag is het papadag en daarnaast zijn de kinderen soms in het weekend bij de vaders. ‘Dat is een bewuste keus, we willen de kinderen niet heen en weer schuiven maar ze één basis geven. Het belang van de kinderen staat bij ons ver bovenaan.’ Om het makkelijker te maken zijn de vaders verhuisd naar hetzelfde dorp als waar de moeders met de kinderen wonen. Als Signet het zelf voor het zeggen had, zou hij de kinderen wel vaker willen zien. ‘Maar dat is onze wens als volwassenen, het gaat om de kinderen. Nadeel is wel dat je nu elke keer afscheid moet nemen.’

Nare reacties krijgt hij niet, maar er zijn wel genoeg mensen die niet snappen hoe hun gezin in elkaar steekt. ‘Het gaat er constant over wie nu de echte vader en de echte moeder is, je hebt soms het gevoel dat je je moet verdedigen.’

Af en toe gaan de vier ouders samen met de kinderen op stap. ‘We zijn net terug van een weekendje Veluwe met z’n allen. De kinderen hebben in elk huis hun eigen trekjes, een van de dochters eet bij ons graag chocopasta op brood, maar bij de moeders niet, daar zegt ze dat ze het niet lekker vindt.’

Onbekende donors

‘Juridisch is het een heel gekloot’, zegt Marlies Rijnders, die samen met partner Betty de Vries moeder is van drie kinderen van 14, 11 en 7 jaar. Ze zijn geboren uit twee donors. Marlies baarde het eerste en laatste kind, Betty de middelste. Hoe het ouderschap in hun gezin precies geregeld is? ‘Pff, dat was een heel gedoe. Ik ben geloof ik eerst toeziend voogd geworden van haar kind’, zegt De Vries. ‘Daarna zijn we een geregistreerd partnerschap aangegaan, maar daar zijn de kinderen qua erfrecht niet bij inbegrepen.’ Zodra het mogelijk werd om te adopteren, heeft De Vries de kinderen die uit Rijnders geboren zijn geadopteerd, en andersom. ‘Maar probeer maar eens een kind bij te schrijven op je paspoort, daar snappen ze bij de deelraad echt niets van hoe het nu zit. Je bent zo een jaar verder.’

‘We wilden allebei graag zwanger worden en vonden het in eerste instantie belangrijk dat de kinderen dezelfde donor hadden. Dan hebben ze dezelfde achtergrond.’ Toen De Vries zwanger wilde worden van hun tweede kind, zeiden ze in het ziekenhuis echter dat het niet nodig was dat het kind van dezelfde donor was. Toen beide moeders zich later weer meldden omdat Rijnders graag hun derde kind wilde baren, werd er ineens gezegd dat het wel heel belangrijk was dat de kinderen dezelfde donor hadden. Nu zijn de middelste en het jongste kind genetisch gezien dus verbonden via de donor. ‘Het is grappig om te zien hoe binnen een paar jaar tijd de opvattingen totaal veranderen.’ De vrouwen kozen heel bewust voor een onbekende donor. ‘Ik weet niet wat het belang is om te weten wie je biologische vader is. Volgens mij is duidelijkheid gewoon het belangrijkst’, zegt Rijnders. ‘Ze kunnen balen dat ze er niet achter zullen komen, en dat is hun goed recht. Maar het was onze keuze en het is goed zo’, vindt ook De Vries. ‘Ze moeten het gewoon met ons doen, klaar.’

Veel nare reacties hebben De Vries en Rijnders nooit gehad. ‘Ze denken altijd dat we zusjes zijn, lekker makkelijk’, lacht De Vries. ‘Ik werkte als vroedvrouw in Ouderkerk, waar een deel streng christelijk is en ook daar werd ik gewoon gefeliciteerd met mijn zwangerschap’, zegt Rijnders. Op de peuterspeelzaal wisten ze echter niet zo goed hoe ze er mee om moesten gaan. ‘Dan kreeg een van ons een cadeautje op moederdag en de andere op vaderdag, daar stond dan ook gewoon ‘voor vader’ op.’

Oudste zoon Miró is inmiddels veertien. ‘Hij moet leren scheren en dat soort dingen, dat is toch wel anders. Vrienden van ons nemen hem dan mee winkelen om stoere kleren te kopen en dat soort mannendingen.’