Nieuwe wet op de afstamming sinds 1 juli van kracht

Sinds zondag 1 juli is een nieuwe wet op de afstamming van kracht. Hierdoor verandert nogal wat. Sommige discriminaties van mannen worden weggewerkt, maar ook kinderen die uit overspel geboren zijn en ouders van een doodgeboren kind, worden beter van de nieuwe wet. Grootouders krijgen dan weer minder rechten. Frederik Swennen (foto), professor Familierecht aan de Universiteit van Antwerpen en advocaat, legt de ingewikkelde wet, een samenraapsel van zeven voorstellen en tientallen amendementen, uit.

Wie is vader, wie is zoon? Voor de niets vermoedende burger lijkt het simpel, maar voor de jurist kan het soms aartsmoeilijk zijn. Er komen steeds meer nieuw samengestelde gezinnen en de zeden worden losser. Naar schatting 10% van de kinderen in gewone burgerlijke gezinnen, hebben een andere vader dan ze denken. Het buitenechtelijk kind krijgt stilaan volledig dezelfde rechten als het wettige kind.

Maar het afstammingsrecht hinkt achterop. Het is een ingewikkeld kluwen met verschillende wettelijke bepalingen voor moeders en vaders, verschillende behandelingen van vaders naargelang ze al dan niet met de moeders gehuwd zijn, verschillende behandelingen van verschillende soorten kinderen en fel uiteenlopende regelingen met andere voorwaarden en inspraakmogelijkheden om het vaderschap van een kind te vestigen.

Onder druk van het Arbitragehof moest het parlement de afstammingswet wijzigen, want 's lands hoogste Hof ontdekte nogal wat discriminaties. De nieuwe wet maakt de procedures en regelingen eenvormiger, maar het wordt er niet echt simpeler op. De nieuwe wet past het recht ook aan de nieuwe gezinsvormen aan. Het klassieke gezin laat daardoor wat pluimen, maar dat was in de werkelijkheid ook al zo.

Professor Frederik Swennen kent het afstammingsrecht als geen ander. Hij zet de belangrijkste wijzigingen op een rijtje.

Binnen het huwelijk

"Normaal gezien stamt een kind af van zijn moeder en van de man waarmee zij getrouwd is. De nieuwe wet verandert daar een en ander aan. Een voorbeeld. De melkboer komt langs bij een schatrijke notarisvrouw en verwekt bij haar een kind. Laten we dat kind het koekoeksjong noemen. De notaris is officieel getrouwd met de vrouw en hij is dus officieel de vader van dit kind. De melkboer kan dat niet betwisten. Sinds 1 juli kan de melkboer het vaderschap van de notaris echter wél betwisten, tot één jaar nadat hij ontdekt heeft dat hij de biologische vader is en niet de notaris. Sterker: alle biologische vaders (alle "melkboeren") hebben tot 1 juli 2008 de tijd om het vaderschap van hun koekoeksjong op te eisen. Omgekeerd kan ook de echtgenoot van de vrouw (in het voorbeeld: de notaris) het vaderschap van het kind aanvechten, tot 1 jaar nadat hij heeft ontdekt dat het een koekoeksjong van de melkboer is. Vrouwen die in het verleden een scheve schaats reden, hoeven echter niet meteen te schrikken, want als er een gezinsleven is en het koekoeksjong behoort daartoe, blijft alles zoals het was".

Feitelijk gescheiden ouders

"Er komt een oplossing voor het veel voorkomend probleem van mensen die uit elkaar zijn gegaan, maar niet gescheiden. Stel: de notaris heeft zijn vrouw aan de deur gezet en zij trok in bij de melkboer. Na twee jaar gaat zij samen met de melkboer haar nieuwe baby aangeven bij de burgerlijke stand. Kan niet, zegt men daar. De officiële vader is immers de notaris, want die is nog altijd met de vrouw getrouwd. En zolang dat zo is, is hij de officiële vader. Ook dat veranderde op 1 juli: als de notaris al meer dan 300 dagen feitelijk gescheiden leeft van zijn vrouw en dat blijkt uit een verschillend adres, dan wordt hij niet meer vermoed de vader te zijn."

Ongehuwde moeder

"Als de biologische vader binnen het jaar na de geboorte van zijn kind bij een ongehuwde moeder, dat kind wil erkennen, kan die moeder er zich niet meer met succes tegen verzetten (dat verzet kon tot 1 juli nog wel). Behalve als ze verkracht werd door die biologische vader in de periode van de verwekking."

Inspraak kinderen

"Kinderen krijgen voortaan vanaf 12 jaar inspraak in de procedure waarbij een 'vader' hen wil erkennen. Als het kind niet akkoord gaat, wordt onderzocht of de erkenning in strijd is met zijn belangen en beslist de rechter over de zaak. Voorheen bedroeg die leeftijd 15 jaar. Een echt vetorecht krijgt het kind pas vanaf 18 jaar. Maar dat laatste was vroeger ook zo."

"Bovendien zal een minderjarig kind niet meer kunnen worden erkend door een vader die de moeder heeft verkracht in de periode dat het kind werd verwekt. Tenminste als moeder of kind zich tegen die erkenning verzetten."

Grootouders

"Nieuw is ook dat de erkenning van een kind niet meer kan betwist worden door de ouders van de erkenner (de grootouders van het kind), maar die regel geldt pas definitief vanaf 1 juli 2008."

Schoon- en stiefouders

"Ook kinderen uit een relatie tussen schoonouder en schoonkind of stiefouder en stiefkind kunnen voortaan worden erkend. Tot 9 juli 2007 kan zo'n kind worden erkend als het huwelijk waardoor de schoon- of stiefrelatie is ontstaan, al is ontbonden door echtscheiding of overlijden. Bijvoorbeeld: een vader kan een kind erkennen dat hij heeft bij de dochter van zijn vooroverleden echtgenote, als die dochter uiteraard niet zijn eigen dochter is. Vanaf 9 juli 2007 valt de voorwaarde weg dat het huwelijk moet ontbonden zijn. Dan kan een vader dus een kind erkennen dat hij heeft bij de echtgenote van zijn zoon, ook al is zijn zoon nog met de schoondochter getrouwd! Uiteraard moet dan eerst het wettelijke vaderschap van de zoon worden betwist."

Buitenechtelijke kinderen

"De regeling voor de erkenning van buitenechtelijke kinderen wordt eenvoudiger. De erkenning door een overspelige vader moest door de rechtbank worden gehomologeerd om definitief te worden. Nu is zo'n erkenning meteen definitief en moet ze enkel ter kennis worden gebracht van de bedrogen echtgenote".

"En verder: tot 1 juli kreeg een buitenechtelijk (of ook: overspelig) kind bij de geboorte niet vaders- maar moedersnaam. Om zijn familienaam naar vadersnaam te kunnen wijzigen, was de toestemming van de bedrogen echtgenote nodig. Voortaan krijgen alle kinderen, ook de buitenechtelijke, bij de geboorte de familienaam van hun vader. Als pas na de aangifte van de geboorte bekend wordt wie de biologische vader is, dan moet de bedrogen echtgenote geen toestemming meer geven om het buitenechtelijke kind de familienaam van de vader te geven."

"Kinderen die uit overspel geboren zijn, krijgen bovendien voortaan hun volwaardig erfdeel in de goederen die vererfd worden (meubelen, aandelen in familiebedrijf, ...). Dat was tot 1 juli niet zo. Tot dan konden ze alleen maar de tegenwaarde van die goederen in geld krijgen – daar hadden ze altijd recht op -, als de wettige kinderen dat zo beslisten. De buitenechtelijke kinderen kunnen bovendien het initiatief nemen om het vruchtgebruik van de langstlevende echtgenote, met wie zij niets te maken hebben, om te zetten in geld. Ook dat kon vroeger niet".

Onderhoudsgeld

"Sinds 1 juli kan de moeder altijd onderhoudsgeld vragen van de vermoedelijke vader van haar kind. Voor 1 juli kon dat alleen in de eerste drie jaar na de geboorte of nadat de verwekker de hulp die hij vrijwillig gaf, had stopgezet. Er komt dan een gerechtelijke procedure die nagaat of de 'vermoedelijke verwekker' tijdens het tijdvak van de verwekking geslachtsgemeenschap had met de moeder. Zo ja, dan moet hij een onderhoudsuitkering betalen, als het kind uiteraard nog geen juridische vader heeft. Voor de rest ontstaat géén ouderschap. Enige bijkomende gevolg is een huwelijksbeletsel tussen kind en vermoedelijke verwekker."

Doodgeboren kinderen

"Kinderen van 180 dagen oud die doodgeboren zijn, worden sinds 1999 geregistreerd. Hun overlijden wordt aangegeven en in die akte worden de naam van de moeder én de vader vermeld. Sinds 1 juli mag ook de naam van de persoon die het kind erkent erbij, als de moeder niet getrouwd is. Ook zonder erkenning mag de naam van de biologische vader erbij, als de moeder daarmee akkoord gaat."

"En als een kind snel na de geboorte overlijdt, kan de biologische vader het voortaan nog erkennen binnen het jaar na de geboorte. Dat is heel belangrijk voor het psychologisch verwerkingsproces van het overlijden van het kind".

4 JULI 2007