Mama in de cel, de kinderen gestraft

Woensdag 16 mei 2007 - Ten minste 2500 kinderen per jaar worden de dupe van de detentie van hun moeder. Ze krijgen haar nauwelijks te zien. "Er is totaal geen oog voor deze kinderen."

Gedetineerde moeders worden nauwelijks in staat gesteld contact te onderhouden met hun kinderen. Ook komt het voor dat kinderen zonder enige zorg achterblijven wanneer hun moeder wordt vastgezet. De moeders verzwijgen vaak dat ze kinderen hebben uit angst dat Jeugdzorg ze weghaalt.

Dat blijkt uit onderzoek van het Verwey-Jonker instituut, in opdracht van hulpverleningsorganisatie Humanitas die deze problemen heeft gesignaleerd.

Volgens de onderzoekers moet het ministerie van Justitie snel maatregelen nemen om in ieder geval zicht te krijgen op die kinderen en wie hen bij afwezigheid van hun moeder verzorgt.

Nu is het vaak niet bekend of de gedetineerde vrouwen kinderen hebben. Dat wordt niet geregistreerd.

Wanneer de vrouwen dat niet zelf melden, dreigen de kinderen verstoken te blijven van hulp. Ook weten hulpverleners die bij het gezin betrokken zijn, vaak niet waar de moeder is gedetineerd.

De onderzoekers pleiten voor een centrale registratie en een melding bij Jeugdzorg wanneer er kinderen in het spel zijn. Daarnaast moeten de contactmogelijkheden voor gedetineerde moeders met hun kinderen worden uitgebreid. Nu is dat vaak slechts een uur per week.

Ook zou Justitie rekening moeten houden met de afstand naar de gevangenis en het tijdstip van het bezoek. Soms kunnen kinderen niet komen, omdat bezoek tijdens schooltijd is gepland.

Het rapport werd gisteren overhandigd aan staatssecretaris Nebahat Albayrak van Justitie. Die liet weten nog deze zomer te starten met de proef 'Betere Start' waarbij gedetineerde moeders opvoedingsondersteuning krijgen. De ondersteuning vindt plaats tijdens de laatste maanden van detentie en de eerste maanden van de terugkeer in de maatschappij.

Woordvoerder Monique Verboven van het ondersteuningproject Gezin in Balans van Humanitas reageert teleurgesteld op de bekendmaking van de proef. "Dit biedt natuurlijk nog geen oplossing voor de problemen die er zijn vanaf de eerste dag van de detentie. Ook zorgt het er niet voor dat de opvang van alle kinderen voortaan goed geregeld is."

Het project Betere Start is gebaseerd op het internationaal erkende programma Incredible Years. Het bestaat uit een training in twaalf groepsbijeenkomsten in de inrichting en vier thuisbezoeken na het ontslag uit detentie. Gedurende het traject mogen de vrouwen vaker op weekendverlof om het geleerde in de praktijk te brengen.

Het doel van de pilot is om na te gaan of deze extra opvoedingsondersteuning leidt tot een beperking van de risico's op probleemgedrag bij de kinderen van gedetineerde moeders. Om de effectiviteit van de interventie vast te stellen is aan de pilot een onderzoek gekoppeld.

Tot een jaar na het ontslag uit detentie worden de deelnemers aan het project gevolgd door onderzoekers van de Universiteit Utrecht. In hun onderzoek volgen zij ook een groep gedetineerde vrouwen die de training niet hebben gevolgd.

Vrouwen in de gevangenis

Vorig jaar zaten 3244 vrouwen voor korte of langere tijd in de gevangenis. Ze maken iets meer dan 6 procent uit van de gevangenisbevolking. Dat is exclusief de ongeveer 1000 vrouwen die in vreemdelingenbewaring zaten: zij zijn illegaal in Nederland en worden uitgezet. Meer dan de helft van de vrouwen is veroordeeld voor drugssmokkel of -handel, gevolgd door straffen voor diefstal en vernieling.

Geweldsmisdrijven komen niet veel voor onder vrouwen. Als ze al plaatsvinden, is het meestal relationeel geweld.

Meer dan de helft van de vrouwen is moeder. Ze kunnen hun kinderen alleen zien tijdens het wekelijkse bezoekuur. De kinderen verblijven zoveel mogelijk bij de vader of bij familie. Is er geen opvang, dat zorgt de Raad voor de Kinderbescherming voor opvang in een pleeggezin of tehuis. Omdat veel vrouwen dat niet willen, verzwijgen ze dat ze moeder zijn.

Zwangere gedetineerden worden tijdig overgebracht naar het Penitentiaire Ziekenhuis in Den Haag of naar een ziekenhuis in de buurt.

Tot ze maximaal negen maanden oud zijn, kunnen kinderen bij de moeder in de cel blijven.

Knelpunten bezoek

Gedetineerde moeders ervaren grote problemen bij het onderhouden van het contact met hun kinderen.

De grootste knelpunten zijn:

De bezoektijd: slechts een uur per week. In die tijd dienen ook alle zakelijke dingen besproken te worden, waardoor er minder tijd voor het kind beschikbaar is.

Bezoektijden vallen samen met schooltijden, waardoor kinderen niet kunnen komen. In sommige instellingen zijn extra bezoeken mogelijk voor kinderen. Die zijn alleen toegankelijk voor kinderen tot twaalf jaar.

Telefoneren mag slechts tien minuten per week en op bepaalde tijden.

De afstand naar de gevangenis is vaak te ver. Omdat er maar vier vrouwengevangenissen zijn, moeten kinderen en hun begeleiders vaak lang reizen om op bezoek te kunnen.

Incredible Years

Het project 'Betere Start' in vrouwengevangenis Ter Peel biedt ondersteuning aan gedetineerde moeders met kinderen van twee tot tien jaar in de laatste maanden van de detentie en eerste maanden in vrijheid.

Het is gebaseerd op het Amerikaanse programma 'Incredible Years'. Dat bestaat uit drie onderling verbonden programma's voor kinderen, ouders en docenten.

Het ouderschapsprogramma bestaat uit 12 tot 14 wekelijkse sessies waarin aandacht is voor het belang van spelen, manieren om kinderen te helpen met leren en hoe om te gaan met wangedrag.

Het kinderprogramma leert kinderen sociale en emotionele vaardigheden: hoe maak je vrienden en hoe gedraag je je op school.

De training voor docenten behandelt vaardigheden als het omgaan met moeilijk gedrag in de klas en het gebruik van aandacht van de leraar.