De impact van een (echt)scheiding op kinderen en ex-partners

(SVR Studie 2007/1) 

Naar schatting 20 à 25% van de kinderen (circa 250.000 kinderen tussen 0 en 18 jaar) in Vlaanderen maakt een scheiding of echtscheiding van de ouders mee. Kinderen worden op steeds jongere leeftijd geconfronteerd met een echtscheiding van hun ouders. Het gaat daarbij in 53% van de gevallen of ruim de helft om een wettelijke echtscheiding, bij een kwart om een samenwoonontbinding (27%) en bij nog eens 14% om een feitelijke scheiding. Op het ogenblik van de scheiding heeft 43% van deze kinderen de lagere schoolleeftijd bereikt (tussen 6 en 11 jaar oud), 27% is nog een kleuter (3 tot 5 jaar) en 13% is tussen 12 en 17 jaar oud op het ogenblik van de scheiding.

De studie brengt een synthese van het internationale echtscheidingsonderzoek naar de impact van een scheiding op de levenskwaliteit van kinderen en ex-partners. Vlaams echtscheidingsonderzoek bleef totnogtoe beperkt.

Kinderen die een scheiding meemaakten kampen vaker met emotionele problemen en vertonen meer depressie- en angstsymptomen. Ze hebben een lager gevoel van eigenwaarde en een minder positief zelfbeeld. Ze hebben meer suïcidale gedachten, vooral wanneer naast de scheiding tegelijk sprake is van een risicovolle gezinssituatie (conflicten, problemen bij de ouders). Kinderen (vooral jongens) met een scheidingservaring hebben meer kans om delinquent, antisociaal en agressief gedrag te ontwikkelen. Kinderen die op korte termijn meerdere gezinstransities meemaken hebben een verhoogde kans op alcohol- en cannabisgebruik. Tot 2 à 3 jaar na de scheiding halen kinderen die een scheiding meemaakten gemiddeld minder goede schoolresultaten, vooral wanneer de scheiding zich voordoet tijdens belangrijke scharnierjaren in de schoolloopbaan. Kinderen uit gescheiden gezinnen voelen zich ook vaker verdrietig en ongelukkig op school. Ze starten minder vaak een hogere opleiding. Kinderen van gescheiden ouders hebben ook een verhoogde kans om zelf te scheiden.

Vooral de eerste 2 jaar na een scheiding zijn voor kinderen een moeilijke en stressvolle periode, waarin de kans op het manifesteren van problemen het grootst is. Toch ontwikkelt slechts een minderheid - hoewel een problematische minderheid -  van de kinderen ernstige problemen tijdens de verdere levensloop op langere termijn. 

Onderzoek bracht aan het licht dat andere factoren, al dan niet gerelateerd aan de scheiding zelf, vaak een sterkere rol spelen en het welzijn van kinderen mee beïnvloeden. Deze factoren kunnen al voor de scheiding aanwezig zijn. Precaire gezinssituaties (financieel-economische stress, psychologische problemen bij de ouders, zelfs gedragsproblemen bij kinderen) zijn vaak al aanwezig vóór de echtscheiding, waardoor deze gezinnen meer kans hebben om af te stevenen op een scheiding.

Kinderen hebben het vooral lastig wanneer er sprake is van conflicten tussen de ouders. Conflicten tussen de partners geven aanleiding tot meer depressieve symptomen, meer angstgevoelens, meer eenzaamheid, meer gedragsproblemen en lagere schoolprestaties. Kinderen halen dan duidelijk voordeel uit de ontbinding van een zeer conflictgeladen huwelijk. Wanneer conflicten echter blijven voortduren nà de scheiding, nemen de voordelen van een huwelijksontbinding voor kinderen dan weer af. Vooral frequente, intense en aanhoudende conflicten die gepaard gaan met (verbaal / fysiek) geweld, versterken de negatieve impact van een scheiding. Ook het meemaken van opeenvolgende transities (nieuw gezin, verhuis, nieuwe school,…) maken kinderen kwetsbaar voor psychologische problemen en gedragsproblemen.

De impact van een scheiding wordt getemperd wanneer kinderen voldoende sociale steun ervaren. De aanwezigheid van een ruimer sociaal netwerk (vrienden, grootouders, andere familieleden, leerkrachten,…) waarbij kinderen terechtkunnen om de scheiding te helpen verwerken, kan een beschermende factor vormen. Ook een goede relatie met moeder én met vader, een goede opvoedingskwaliteit (vóór en nà de scheiding), kan de negatieve effecten op hun welbevinden temperen. De impact van ouderlijke conflicten op het psychologisch welzijn van kinderen en op gedragsproblemen vermindert indien ouders een hechte, sensitieve en op elkaar betrokken ouder-kindrelatie kunnen in stand houden. Maar de kans dat ouders dit ook kunnen in geval van een onderling conflict is kleiner dan wanneer het conflict afwezig blijft. Een scheiding met conflicten vermindert de kwaliteit van het opvoedend handelen.

Volwassenen die een scheiding meemaakten vertonen in vergelijking met gehuwde volwassenen meer depressieve symptomen en een lagere levenssatisfactie. Ze hebben een slechtere gezondheid en een hoger sterfterisico. Vooral bij gescheiden mannen neemt de kans op zelfdoding neemt sterk toe. Gescheiden volwassenen doen ook vaker een beroep op hulpverleners, zowel op eerstelijnsgezondheidszorg als op gespecialiseerde hulp. Net als bij kinderen werkt het ervaren van veel opeenvolgende stresserende gebeurtenissen de kans op depressiviteit in de hand. Sociale ondersteuning van vrienden of nabije volwassen personen vormen een buffer tegen de negatieve impact van een scheiding op het mentale welbevinden en de gezondheid. Vaders ervaren een lagere contactfrequentie met hun kinderen en de band met hun kinderen wordt na de scheiding vaak minder sterk. Het zijn in hoofdzaak de vrouwen (vooral alleenstaande moeders) die een terugval in sociaal-economische status ervaren. Een precaire sociaal-economische situatie verhoogt bovendien de kans op het ontwikkelen van depressieve symptomen en een zwakkere gezondheid. De verminderde koopkracht is blijvend wanneer moeders niet herhuwen of met een nieuwe partner gaan samenwonen. Mannen ervaren na de scheiding over het algemeen een geringere koopkrachtdaling. Een goed betaalde baan, een betere financiële positie en een hoger opleidingsniveau versterken het sociale netwerk en temperen tevens de effecten op het psychologisch welbevinden en de gezondheid, zowel bij mannen als vrouwen.  

Voor meer inlichtingen kan u terecht bij Christine Van Peer:
Telefoon: 02/553.35.68
Email: Christine Van Peer

U kan de volledige studie downloaden in pdf-formaat (1 MB). U kan een uitgebreide samenvatting downloaden (pdf - 161kB) of u kan ook een gedrukt exemplaar bestellen aan 15 euro.