Discriminatie van vaders bij kinderontvoeringen

Menselijke benadering is nodig

Het drama van twee kinderen in de Nederlandse ambassade in Damascus vestigt opnieuw de aandacht op de internationale kinderontvoeringen. Voorzover die aan de Centrale Autoriteit gemeld zijn – vorig jaar 113 zaken waarbij 172 kinderen betrokken waren – worden zij volgens het ministerie van Justitie voor 65 procent door moeders begaan. Maar die moeders worden door de autoriteiten nauwelijks vervolgd of gestraft. Terwijl de vaders vaak als schurken worden aangepakt. Rob van Altena en Wim Orbons pleiten voor een meer menselijke benadering.

Het begint al bij de politie die een aangifte tegen de ontvoerende moeder pas opneemt na sterk aandringen. Een voorbeeld hiervan is de zaak-Hammer, die in februari in de publiciteit kwam. Ook neemt de politie zaken wel eens niet op in opdracht van het Openbaar Ministerie (OM): de zaak-Kalthof in 2002 te Heerlen.

Sprekend voor de rol van het OM is ook de zaak-Kluitenberg. Moeder verliet het gezin. De kinderen werden daarom aan vader toegewezen. Later ontvoeren moeder en nieuwe partner de kinderen naar Indonesië. De officier van Justitie wil de moeder niet op de internationale opsporingslijst zetten: “De moeder zou wel eens in een Indonesische gevangenis kunnen komen en dat is slecht voor de kinderen.” Vader dient beklag in bij de hoofdofficier van Justitie, die geen uitspraak doet. Om een uitspraak af te dwingen voert vader een kort geding tegen de Staat der Nederlanden, dat hij verliest. Moeder komt terug naar Nederland om via het OM Den Bosch een overeenkomst uit te onderhandelen. Zij mag terugkeren en de kinderen bij haar houden. De officier van Justitie: “Lopende strafklacht wordt niet uitgevoerd zolang de kinderen bij de moeder zijn. Strafvervolging moet niet dienen om een civiele zaak op te lossen.” (De Gelderlander, 9 september en 19 november 1999).

Moeders hebben blijkbaar een voorrangsrecht op de kinderen, plus een daarvan afgeleide immuniteit tegen strafvervolging.

Voor vaders gelden andere spelregels. Een ontvoerende Algerijnse vader wordt net zolang in Nederland gevangen gezet totdat zijn ontvoerde zoon naar de moeder zal worden teruggebracht - vonnis tegen Hadi Deliba, Assen 1999. Later werd dit vonnis gewoon verlengd. En dat lijkt een trend te worden. Het OM heeft ook de gevangen Tunesische vader Haykel Bougeazzi gedreigd met zo’n zelfde eis als hij zijn ontvoerde zoon niet naar de moeder liet terugkeren. De Algerijnse jongen is nu een jaar of 9 en zit al sinds zijn eerste jaar in Algerije. Toch blijven moeder en OM op overbrenging naar Nederland aandringen. Daarentegen hoeven kinderen die door moeders naar Nederland (of andere verdragslanden) worden ontvoerd al na een jaar niet meer terug omdat zij dan in Nederland (of ander verdragsland) ‘geworteld’ zijn, aldus het Haags Kinderontvoeringsverdrag.

Belang van het kind

Voor binnenlandse kindermeename (bijna altijd door de moeder) hebben OM en rechtspraak weer een andere spelregel: afdwingen van omgang tussen een gescheiden vader en zijn kind is niet in het belang van het kind volgens een brief in 2005 van de minister van Justitie. Alsof het wel in het belang van het kind is dat het van de ene dag op de andere zijn vader nooit meer ziet. Ook ambassades schermen kinderen van hun vader af. Want ook als de twee kinderen in Damascus uit eigen beweging naar Nederland willen, is dat nog geen reden om de vader zelfs een gesprek met hen te weigeren.

Maar de Stichting Gestolen Kinderen heeft met dit alles geen moeite. “Voor ouders van wie de kinderen worden bedreigd met ontvoering zoekt de Stichting zonodig een onderduikadres.” Een onderduikadres zoekt de Stichting trouwens ook voor een ontvoeder. Als dat tenminste de moeder is. Zoals de Nederlandse Marjorie Dorenbos die haar kind uit Spanje ontvoerde. “Dit is zo’n schrijnend geval, we staan vierkant achter haar.”

Informatief is de uitgave Ontvoering van kinderen, verhalen van ouders (2002) van Defence For Children International. Daarin doen tientallen moeders hun verhaal over dreigende kinderontvoering. Bijna uitsluitend moeders uit een meestal korte relatie met een buitenlander. Zij willen die relatie niet voortzetten en vinden het vanzelfsprekend de kinderen voor zichzelf te houden en de vader meestal ook van omgang uit te sluiten.

Volgens het CBS zijn er bijna 30.000 nieuwe gevallen per jaar van vaders die na scheiding hun kinderen niet of nauwelijks meer zien. Als een buitenlandse vader nog niet eerder aan ontvoering gedacht had, zal hij dat nu dan toch wel gaan doen. En van dat moment af zijn oorzaak en gevolg niet meer te scheiden. Moeder wil geen omgang omdat zij bedreigd is met ontvoering. Vader denkt over ontvoering omdat hij bedreigd is zijn kind nooit meer te zien. Beide partijen zijn bedreigd.

Defence For Children International is zelfs zo discriminerend dat het de vaders niet eens aan het woord laat komen. Sommige van de verhalende moeders hebben duidelijk nooit een relatie willen hebben, maar een kind zonder man. Bewust Alleenstaande Moeders. Is dat zaadroof? Geen Kamerlid dat erover piekert dat strafbaar te willen stellen. Wel is een wet in voorbereiding door het Tweede Kamerlid Anja Timmer (PvdA) om de maximum straf voor ontvoering (of voorbereiding of dreiging) op te trekken naar negen jaar gevangenis. De kans dat ook ontvoerende moeders gestraft worden mag men wel uitsluiten. De uitvoerders van de wet (politie, OM en rechters) zullen alleen vaders treffen.

Meeneming

Een verademing is de zelfhulporganisatie Lawine met het boek Internationale Kinderontvoeringen (2002) door Betty de Hart. Die titel is alleen gekozen om reden van herkenbaarheid want in het boek zelf wordt het demoniserende woord ontvoeringen vermeden en “meegenomen” gebruikt. “Wij zijn van mening dat een oplossing alleen duurzaam is wanneer alle betrokkenen goed tot hun recht komen (…). Dreigingen wijzen er nog niet op dat de ouder concrete plannen koestert. Dreigingen kunnen geuit zijn in wanhoop, woede, om druk uit te oefenen.”

Zou deze menselijke benadering in het onlangs geopende expertisecentrum tot haar recht kunnen komen? Dat Centrum Internationale Kinderontvoeringen krijgt de komende drie jaar meer dan een miljoen euro subsidie om informatie te geven aan ouders van wie een kind is ontvoerd of dreigt ontvoerd te worden. Het Centrum zal draaien op mensen die worden getraind door de deelnemende Stichting Gestolen Kinderen, Defence For Children International en Lawine, waarmee de menselijke benadering wel in de minderheid lijkt.

Rob van Altena is voormalig leraar en juridisch publicist. Wim Orbons voormalig bestuurder van gezondheidszorgorganisaties en publicist over gezinszaken