In België blijft het aantal echtscheidingen stijgen. Over een periode van ruim 30 jaar tijd is dit aantal, alsook de kans op een echtscheiding, vervijfvoudigd (Corijn, 2005). Het is echter voor België minder goed gekend óf er kinderen en hoeveel kinderen er bij die echtscheidingen betrokken zijn. In deze bijdrage gebruiken we gerechtelijke gegevens om een antwoord te geven.

1. De gegevensbron

In de statistieken van de Hoven en de Rechtbanken (Federale Overheidsdienst, Justitie) wordt, voor echtparen die uit de echt scheiden in een bepaald jaar, aangegeven óf ze kinderen hebben en hoeveel ze er hebben. Drie types echtscheidingen worden onderscheiden: 1. echtscheidingen met onderlinge toestemming; 2. echtscheidingen op grond van een feitelijke scheiding van minstens 2 jaar; 3. echtscheidingen op grond van bepaalde feiten (overspel, gewelddaden, mishandeling of grove belediging). In deze bijdrage nemen we de gegevens van 2002 en 2003 samen om de jaarlijkse schommelingen te beperken (60.232 echtscheidingen). De meeste (71%) van deze echtscheidingen zijn echtscheidingen op grond van onderlinge toestemming. Scheidingen op grond van een feitelijke scheiding (12%) en echtscheiding op grond van bepaalde feiten (17%) komen minder frequent voor.

Bij de echtscheidingen met onderlinge toestemming betreft het aantal kinderen zowel minder- als meerderjarige kinderen; bij de twee andere types betreft het enkel minderjarige kinderen. Afhankelijk van wie men als kind beschouwt, leidt dit tot een onder- of overschatting van het aantal betrokken kinderen. Een onderschatting omdat in de gegevens geen onderscheid wordt gemaakt tussen ‘niet gekend of er kinderen zijn’ en ‘geen kinderen’; alsook omdat meerderjarige kinderen – die misschien nog bij de ouders wonen – bij het tweede en derde type echtscheiding niet worden meegerekend. Een overschatting omdat meerderjarige kinderen – die misschien al lang niet meer bij de ouders wonen – bij echtscheidingen met onderlinge toestemming wel worden meegerekend.

De basisgegevens staan in onderstaande tabel:

2. Hebben echtparen die scheiden kinderen?

Globaal genomen hebben recent (ten hoogste) 1 op 3 echtparen die scheiden geen kinderen; bij 2 op 3 echtscheidingen wel (Figuur 1). Er treden verschillen op naargelang het type echtscheiding. Nog geen kinderen hebben of geen (minderjarige) kinderen meer hebben, komt iets vaker voor bij de echtscheidingen op grond van bepaalde feiten (39%) en bij de echtscheidingen na jaren van feitelijke scheiding (38%). Bij echtscheidingen met onderlinge toestemming is het minder vaak zo dat men (nog) geen (minder- of meerderjarige) kinderen heeft (31%). Wel (minder- of meerderjarige) kinderen hebben, komt vaker voor bij echtscheidingen met onderlinge toestemming of anders gesteld, echtparen met kinderen opteren vaker voor een echtscheiding met onderlinge toestemming.

Figuur 1: Aantal kinderen bij een echtscheiding, naar type echtscheiding (2002-2003)(in %)

Bron: Statistieken van de Hoven en Rechtbanken, FOD Justitie

3. Hoeveel kinderen hebben ouders die uit de echt scheiden?

Samen genomen waren er in 2002-2003 76.161 kinderen betrokken bij een echtscheiding. Recent zijn er dus jaarlijks bijna 40.000 kinderen wiens ouders een echtscheidingsvonnis laten registreren. Gemiddeld genomen zijn er aldus bij een echtscheiding 1,26 kinderen betrokken. Of anders gesteld, de echtparen die uit de echt scheiden, hebben gemiddeld 1,26 kinderen. Dit gemiddelde ligt iets lager voor de echtscheidingen op grond van bepaalde feiten.

Indien we ons enkel richten op de 2 op 3 echtparen met kinderen die uit de echt scheiden (jaarlijks ongeveer 20.000 gehuwde ouders) dan ziet het beeld eruit zoals in onderstaande tabel.

 Echtscheidingen met kinderen naar aantal kinderen, per type echtscheiding (2002-2003)

 

Ouders die uit de echt scheiden hebben vaak ofwel 2 kinderen (44%) ofwel 1 kind (37%). Bij 1 op de 7 ouderparen (14%) die scheiden zijn er 3 kinderen. Tenslotte gaan jaarlijks in bijna 1.000 ‘grote’ gezinnen (4 kinderen of meer) de ouders uit elkaar.

Het type echtscheiding en het aantal kinderen hangt samen. Binnen de echtparen met kinderen die scheiden met onderlinge toestemming komt het vaker voor dat ze 1 of 2 kinderen hebben. Bij de twee andere types echtscheidingen komt het vaker voor dat ze 3 of meer kinderen hebben. Per echtscheidingstype varieert het gemiddelde aantal kinderen dan ook van 1,8 tot 2 kinderen.

4. Hoe lang duurt een huwelijk voor het ontbonden wordt?

Aangezien de gegevensbron geen informatie bevat over de leeftijd van de kinderen bij de echtscheiding van de ouders, richten we de aandacht even op de duur van het huwelijk bij het uitspreken van de echtscheiding. We mogen hierbij echter niet vergeten dat de ouders al veel eerder uit elkaar kunnen zijn gegaan, en dat de kinderen dus jonger waren.

In België betreft recent de helft van de echtscheidingen huwelijken die 12 à 13 jaar hebben geduurd; de andere helft betreft huwelijken die langer hebben geduurd. Maar de duur van het huwelijk alvorens definitief gescheiden te zijn, hangt ook samen met het type van echtscheiding, zoals blijkt uit onderstaande tabel.

 Echtscheidingen naar duur van het huwelijk, per type echtscheiding (2002-2003)

Figuur 2: Duur van het huwelijk bij een echtscheiding, naar type echtscheiding (2002-2003) (in %)

Bron: Statistieken van de Hoven en Rechtbanken, FOD Justitie

Echtscheidingen met onderlinge toestemming komen naar schatting gemiddeld na 12 jaar huwelijk voor; maar eigenlijk komt dit soort echtscheiding voor in alle stadia van het huwelijk; zowel kort na als lang na het huwelijk.

Echtscheidingen op grond van een feitelijke scheiding komen vooral voor bij echtparen die reeds lang of zelfs reeds zeer lang zijn getrouwd. De geschatte gemiddelde huwelijksduur op het moment van de echtscheiding bedraagt 16,4 jaar. In deze gevallen omvat de gemiddelde duur een periode van minstens 2 jaar waarin men al feitelijk gescheiden was.

Echtscheidingen op grond van bepaalde feiten worden uitgesproken na een huwelijk van gemiddeld geschat 13,2 jaar; maar ze komen eigenlijk op alle tijdstippen van het huwelijksleven voor.

Hoger zagen we dat vooral bij echtscheidingen met onderlinge toestemming (minder- en meerderjarige) kinderen waren betrokken en dat het voornamelijk om 1 of 2 kinderen ging. Hier blijkt nu dat 42% van deze echtscheidingen in de eerste 10 jaar van het huwelijk plaatsvinden. Dit kan suggereren dat de betrokken kinderen, althans bij 4 op de 10 echtparen, relatief jong zijn.

Bij echtscheidingen op grond van feitelijke scheiding waren minder vaak (minderjarige) kinderen betrokken; maar als er kinderen waren, waren het er vaker 3 of meer. Op grond van de hogere geschatte gemiddelde duur van het huwelijk op het moment van dit type echtscheiding en aangezien 63% van deze echtscheidingen binnen de 20 jaar huwelijk plaatsvinden, kan het zijn dat de betrokken kinderen relatief gezien iets ouder zijn. Maar aangezien de start van de feitelijke scheiding minstens 2 jaar eerder was, waren deze kinderen hoe dan ook jonger toen hun ouders uit elkaar gingen.

Bij echtscheidingen op grond van bepaalde feiten kwam het minder vaak voor dat er (minderjarige) kinderen waren betrokken; maar als er kinderen waren dan ging het vaker om 3 en meer kinderen. Bij deze echtscheidingen heeft 27% van de huwelijken langer dan 20 jaar geduurd, waardoor we kunnen veronderstellen dat de betrokken (minderjarige) kinderen ouder zijn.

De uitspraak van een echtscheiding is een eindpunt van een proces dat kort ervoor, lang ervoor of zelfs zeer lang ervoor werd ingezet. Over de duur van de echtscheidingsprocedures zijn geen cijfers bekend. Men kan alleen besluiten dat de kinderen nog jonger waren op het moment dat de echtscheidingsprocedure werd ingezet.

5. Ongekend is onderschat

De gegevensbron betreft enkel de echtscheidingen; niet de paren die ongehuwd samenwoonden en uit elkaar gingen, terwijl ze al of niet kinderen hadden. Hierdoor vormen de bovenvermelde cijfers een onderschatting van het aantal kinderen dat een scheiding van de ouders meemaakt. In 2003 waren er in ons land op de 100 paren die samenwoonden, 87 die gehuwd waren en 13 die ongehuwd samenwoonden. Van de gehuwden hadden er 56 op 100 inwonende kinderen; van de ongehuwden 45 op 100 (Corijn & Lodewijckx, 2005: Samenwonen in België anno 2004). Het is enerzijds algemeen gekend dat ongehuwd samenwonenden vaker en sneller uit elkaar gaan dan gehuwden. Het is anderzijds gekend dat ongehuwd samenwonende paren gemiddeld genomen minder inwonende kinderen hebben - omdat ze vaker geen kind(eren) hebben en omdat ze vaker 1 kind hebben - dan gehuwde paren (Corijn 2005: Ongehuwd samenwonen in het Vlaams Gewest anno 2004). Hoe dan ook maken veel meer dan 40.000 kinderen jaarlijks een echtscheiding van de ouders mee, omdat sommige ouders feitelijk scheiden (en die feitelijke scheiding nooit of pas veel later omzetten in een wettelijke scheiding) en omdat sommige ouders die uit elkaar gaan niet gehuwd zijn. Deze informatie is niet gekend en dus wordt het voorkomen ervan en de eventueel ermee samenhangende problemen onderschat. 

Op basis van een rijksregisterbestand heeft Lodewijckx voor het Vlaamse Gewest (Kinderen en scheiding bij hun ouders in het Vlaamse Gewest en Kinderen en scheiding van de ouders: een demografische schets) nagegaan hoeveel kinderen een echtscheiding en een scheiding hebben meegemaakt en op welke leeftijd.

Referenties:

Corijn, M. (2005). Huwen, uit de echt scheiden en hertrouwen in België en het Vlaamse Gewest. Een analyse op basis van Rijksregistergegevens. Brussels: CBGS-werkdocument 5, 98 pp.

Lodewijckx E. (2005). Kinderen en scheiding in het Vlaamse Gewest Een analyse op basis van Rijksregistergegevens. Brussels: CBGS-Werkdocument 7.

Auteur: dr. Martine Corijn

Martine Corijn

 

Bronvermelding: M. Corijn (2005), Echtscheidingen in België: met of zonder kinderen. www.cbgs.be, Uit het onderzoek, 17 oktober 2005.